Aralarında Uygur Hareketi, Dünya Uygur Kurultayı ve Çin İnsan Hakları Savunucuları'nın da bulunduğu 26 uluslararası sivil toplum kuruluşu, Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk’e acil bir çağrıda bulundu. İnsan Hakları Konseyi'nin 61. oturumu öncesinde yapılan çağrıda, Çin hükümetinin "insanlığa karşı suç" teşkil eden sistematik ihlallerinin bağımsız bir şekilde soruşturulması istendi.
Cenevre'de 23 Şubat – 31 Mart 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen BM İnsan Hakları Konseyi (HRC) 61. oturumu, Çin'in insan hakları karnesi açısından kritik bir eşiğe sahne oluyor. Küresel çapta faaliyet gösteren 26 sivil toplum kuruluşu, yayımladıkları ortak bildiriyle BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk'ün 27 Şubat'ta Konsey'e hitaben yapacağı konuşmada, Pekin yönetimine karşı net ve somut adımlar atmasını talep etti.
Örgütler, Çin'in eylemlerinin BM organları tarafından daha önce "insanlığa karşı suç" ve "soykırım" riski barındırdığının belirtilmesine rağmen, faillerden hesap sorma konusunda hem Konsey'in hem de Yüksek Komiserliğin somut adım atmakta geciktiğini vurguluyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin (OHCHR) 2022 yılında yayımladığı dönüm noktası niteliğindeki Sincan raporundan bu yana, belgelenen suçların giderilmesine yönelik kamuoyuna şeffaf bir bilgi verilmediği eleştirisi getiriliyor. Açıklamada, Çin hükümetinin ofisin tavsiyelerini uygulamak için hiçbir somut adım atmadığına dikkat çekildi.
Öte yandan, önceki HRC oturumunun sona erdiği 8 Ekim 2025'ten bu yana Çin makamlarının baskıcı politikaları hız kesmeden devam etti. Ortak rapora göre Çin; dini liderleri ve bağımsız gazetecileri keyfi olarak gözaltında tutmayı, temel anayasal haklarını barışçıl yollarla kullanan aktivistleri yargılamayı, insan hakları savunucularını zorla kaybetmeyi ve bu kişilerin tıbbi yardıma erişimini engellemeyi sürdürüyor.
Ayrıca, muhalif sesleri bastırmak amacıyla sıklıkla başvurulan muğlak "kargaşa çıkarma ve sorun yaratma" suçlaması, Yüksek Komiser Türk'ün aksi yöndeki çağrılarına rağmen Pekin yönetimi tarafından aktif bir silah olarak kullanılmaya devam ediyor.
Sivil toplum kuruluşları, BM Ofisi'nin Hong Kong ve Çin özelindeki bazı son müdahalelerini ise memnuniyetle karşılıyor. Ofisin 9 Şubat 2026'da yayıncı Jimmy Lai'ye verilen 20 yıllık hapis cezasını kınaması ve Yüksek Komiser Türk'ün 19 Ocak'taki küresel idamlar raporunda Çin'in idam cezalarını "gizlilik içinde" yürüttüğünü belirterek endişelerini dile getirmesi, atılan olumlu adımlar olarak değerlendiriliyor.
Ancak BM'nin Aralık 2025'te Hong Kong makamlarına yönelik "baskıcı güvenlik yasalarını iptal edin" çağrısına rağmen, ihlallerin sürdüğü görülüyor. Nitekim 11 Şubat 2026'da Hong Kong mahkemesinin, sürgündeki demokrasi aktivisti Anna Kwok'un babasını uluslararası baskı ve "toplu cezalandırma" eylemi olarak suçlu bulması, durumun vahametini gözler önüne seriyor.
Yüksek Komiser Türk, 30 Ocak'ta insanlığa karşı suçlara dair yeni bir anlaşma yapılması gerektiğini belirterek, bunun "bir nesilde bir kez gelen bir fırsat" olduğunu ifade etmişti. STK'lar, Türk'ün bu iddialı vizyonuyla tutarlı olarak, Çin'e yönelik soruşturma çabalarını artık kamuoyuyla paylaşması gerektiğini belirtiyor.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Çin İnsan Hakları Savunucuları Eş Direktörü Sophie Richardson, tarihi bir eşikte olunduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: "Yüksek Komiser Türk’ün Pekin’e kendi soykırım ve insanlığa karşı suçlarının soruşturulacağını açıkça söyleme fırsatı var. Daha da önemlisi, bu suçların ve diğer suçların mağdurları ile hayatta kalan nesillere unutulmadıklarını gösterme fırsatı var."
Ortak Bildiriye İmza Atan Kuruluşlar: Alliance for Citizens Rights, Article 19, Uygur Hareketi, China Aid, Chinese Human Rights Defenders, Committee for Freedom in Hong Kong Foundation, Free Tibet, Fortify Rights, Humanitarian China, Human Rights Foundation, Human Rights in China, International Federation for Human Rights, International Service for Human Rights, International Tibet Network, International Campaign for Tibet, No Business With Genocide, Reporters Without Borders (Sınır Tanımayan Gazeteciler), The Rights Practice, Tibet Action Institute, United Uyghur Youth, Uyghur American Association, Uyghurs at UN Action Initiative, Uyghur Human Rights Project, Victims of Communism Memorial Foundation, Wild Pigeon Collective ve Dünya Uygur Kurultayı.
