Eğitim sisteminde kırmızı alarm

Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün TÜİK, OECD ve Eurostat verilerine dayandırdığı çalışma, Türkiye’de eğitime ayrılan kaynağın yıllar içindeki değişimini ve uluslararası karşılaştırmalardaki yerini ortaya koydu. Veriler, eğitim harcamalarının milli gelir içindeki payında 2016 sonrasında belirgin bir gerilemeye işaret ediyor.

TÜİK verilerine göre eğitim harcamalarının GSYH içindeki payı 2011 yılında yüzde 5,2 olarak kaydedildi. 2012’de yüzde 5,6’ya yükselen oran, 2013’te yüzde 5,5, 2014’te yüzde 5,7, 2015’te yüzde 5,5 oldu. 2016 yılı ise yüzde 5,9 ile döneminin en yüksek seviyesi olarak öne çıktı.

Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün paylaştığı bilgilere göre, “Türkiye’de 2016 yılı yüzde 5,9 ile eğitim harcamalarının GSYH içindeki payının en yüksek olduğu yıl oldu. Bu tarihten sonra söz konusu oran 2022 yılına kadar kesintisiz biçimde gerileyerek yüzde 3,8 seviyesine düştü.”

2018 ve 2019’da yüzde 5,7 seviyesinde kaydedilen pay, 2020’de yüzde 5,2’ye, 2021’de yüzde 4,7’ye indi. 2022’de ise yüzde 3,8 ile son yılların en düşük düzeyine geriledi. 2023’te yüzde 4,2’ye yükselen oran, 2024 itibarıyla yüzde 4,9 olarak ölçüldü. Ancak Enstitü’nün değerlendirmesine göre, “2022 sonrasında gözlenen sınırlı artışa rağmen, 2024 yılı itibarıyla eğitim harcamalarının GSYH içindeki payı, yakın geçmişteki yılların hâlâ altında seyrediyor.”

KAMU HARCAMALARINDA AVRUPA ORTALAMASININ ALTINDA

Çalışmada yalnızca genel kamu harcamaları dikkate alındığında ortaya çıkan tabloya da yer verildi. Buna göre devletin eğitim harcamalarının GSYH içindeki payı açısından Türkiye yüzde 3,5’lik oranla Avrupa’da 31’inci sırada bulunuyor. Türkiye bu oranla yüzde 4,7 olan Avrupa ortalamasının altında kalıyor.

Eurostat’ın 2023 verilerine göre İsveç yüzde 7,2 ile 33 Avrupa ülkesi arasında ilk sırada yer alıyor. Türkiye ise sıralamada alt basamaklarda konumlanıyor.

Ayrıca kamu ve özel kurumlar dahil toplam eğitim harcamaları ile yalnızca genel kamu harcamaları arasındaki fark da dikkat çekiyor. Toplam harcamalar dikkate alındığında 2024 itibarıyla oran yüzde 4,9 seviyesinde ölçülürken, yalnızca genel kamu harcamaları esas alındığında pay yüzde 3,5’e geriliyor. Bu durum, eğitim finansmanında özel sektör ve hane halkı katkısının payını da ortaya koyuyor.

ÖĞRENCİ BAŞINA HARCAMADA 34’ÜNCÜ SIRA

OECD’nin 2022 verilerine göre ilköğretim düzeyinde öğrenci başına toplam eğitim harcaması satın alma gücü paritesine göre 3 bin 386 dolar olarak hesaplandı. Bu tutarla Türkiye dünya sıralamasında 34’üncü sırada yer aldı.

Listede Lüksemburg 25 bin 482 dolar ile ilk sırada bulunuyor. İsviçre 22 bin 41 dolar, Norveç 19 bin 752 dolar seviyesinde yer alıyor. Kosta Rika’da öğrenci başına harcama 5 bin 272 dolar olarak kaydedilirken, Meksika 2 bin 877 dolar ile listenin son sırasında bulunuyor.