Sosyal medyada infial yaratan Makak Punch görüntülerine dair ezber bozan bir analiz geldi. Düşün Yazarı Uzman Klinik Psikolog Hatice Keltek, Punch’ın bir peluş oyuncağa sığınmasını “sinir sisteminin dağılmama çabası” olarak nitelendirdi. Keltek’e göre o kareler sadece bir hayvanın maruz kaldığı şiddeti değil, canlı yaşamının en temel ve nörobiyolojik ihtiyacı olan “güvenli bağlanmayı” temsil ediyor.
Sosyal medya akışında saniyeler süren, ancak izleyen herkeste derin bir burukluk yaratan Makak Punch görüntüleri, bilimsel bir tartışmanın fitilini ateşledi. Bir canlının zorbalık anında elindeki peluş oyuncağa sıkı sıkıya sarılmasına dikkat çeken Uzman Klinik Psikolog Hatice Keltek, meselenin yalnızca bir şiddet vakası olmadığını, bir “güvenlik üssü” arayışı olduğunu ifade etti.
“MESELE HAYATTA KALMAK DEĞİL, DAĞILMAMAKTIR”
Punch’ın elindeki peluşun bir aksesuar değil, bir “geçiş nesnesi” olduğunu vurgulayan Keltek, tehdit anında organizmanın verdiği tepkiyi şu sözlerle analiz etti: “Tehdit anında organizma, hayatta kalmak için güvenli bir figüre yönelir. Güven yoksa sinir sistemi regüle olamaz. Punch’ın o sarılışında gördüğümüz şey ilkel bir refleks değil, evrensel bir hakikattir: Mesele sadece korunmak değil, ruhsal olarak dağılmamaktır.”
SÜT MÜ, SICAKLIK MI? HARLOW DENEYİ YENİDEN GÜNDEMDE
Haberin bilimsel arka planında, 1950’li yıllarda Harry Harlow tarafından gerçekleştirilen ve psikoloji tarihine geçen “Temas Deneyi” yer alıyor. Keltek, Punch’ın davranışının bu deneyle birebir örtüştüğünün altını çizdi. Harlow’un deneyinde yavrular; süt veren tel anne yerine, hiçbir besin sunmayan ancak sıcaklık veren yumuşak kumaş anneye sığınmıştı.
Keltek, bu çarpıcı deneyin günümüze yansımasını şöyle değerlendirdi:“Bağlanmanın merkezinde besin değil, güven vardır. Ten teması; kalp ritmini ve kortizol düzeyini doğrudan etkileyen nörobiyolojik bir zorunluluktur. Punch, o zorbalığın ortasında sütü (besini) değil, güvenli bir sıcaklığı (peluşu) seçerek hayatta kalma kodlarımızı yeniden hatırlattı.”
ROMANYA YETİMHANELERİNDEKİ “SESSİZLİK” UYARISI
Bağlanma kuramının yokluğunda nelerin kaybedileceğine dair 1966 sonrası Romanya yetimhanelerinden örnekler veren Keltek, temas yoksunluğunun ağır bilançosuna dikkat çekti. Fiziksel ihtiyaçları karşılandığı halde kucaklanmayan çocukların bir süre sonra ağlamayı bıraktığını hatırlatan Keltek, bu durumun ağır mental rahatsızlıklara ve ölümlere yol açtığını ifade etti.
“Güvenli bağlanma ‘Benim bir güvenlik üssüm var’ der,” diyen Keltek, güvenli bağın oluşmadığı durumlarda canlının “kim olursa olsun yeter ki biri olsun” diyerek her türlü istismara açık hale geldiğini vurguladı.
TEMASIN ŞİFA OLMASI İÇİN “EŞİTLİK” ŞART
Gordon Allport’un “Sosyal Temas Kuramı” üzerinden güncel bir eleştiri getiren Hatice Keltek, her temasın iyileştirici olmadığını, aksine bazı temasların travmayı derinleştirdiğini belirtti:“Temasın şifa olabilmesi için güvenli, karşılıklı ve eşit koşullarda gerçekleşmesi gerekir. Punch’ın hikayesindeki gerilim tam da burada düğümleniyor: Ortada bir temas var ama bu temas hiyerarşik ve zorlayıcı. Güç dengesinin olmadığı yerde temas, sinir sistemi tarafından doğrudan ‘tehdit’ olarak kodlanır. Punch bu yüzden savunmaya geçti ve ikame annesine sarıldı.”
CANLI CANLIYA ŞİFADIR
Haber bülteninin sonuç bölümünde Keltek, modern dünyanın bağlanma krizine işaret ederek, toplumsal barışın ancak güvenli temasla mümkün olacağını dile getirdi. Keltek, “Mesafe arttıkça tehdit algısı büyür; güvenli temas arttıkça anlayış gelişir. Punch’ın peluşuna sarılması, hepimizin bir sıcaklığa sığınma ihtiyacının sembolüdür,” diyerek sözlerini noktaladı.
