Türkiye, kişi başı gelir ve yaşam kalitesinde geride

21. yüzyılın ilk çeyreği tamamlanırken, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal kalkınma yolculuğu hem başarılar hem de zorluklarla örülü bir tablo ortaya koyuyor. Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH), kişi başına gelir, yaşam kalitesi ve demokratik göstergeler gibi başlıklarda uzun dönemli veriler, Türkiye'nin küresel konumunun hem ilerleme hem de yer yer gerilemelerle şekillendiğini gösteriyor.

Dünya Bankası verilerine göre Türkiye, 2023 itibarıyla küresel GSYH sıralamasında 18. sırada yer alıyor. 1970'te 19., 1980'de ise 21. sıraya gerileyen Türkiye, en iyi performansını 2015'te 16. sıraya yükselerek gösterdi. Ancak Türkiye'nin küresel ekonomik büyüklük içindeki payı uzun yıllardır yaklaşık yüzde 1 seviyesinde sabitlenmiş durumda.

Ekonomim'in haberine göre, kişi başına düşen gelir açısından ise Türkiye, son yıllarda 63 ile 66. sıralar arasında dalgalanıyor. 2015'te dünya ortalamasının üzerine çıkmayı başaran Türkiye, son yıllarda bu ortalamanın hemen altına geriledi. Avrupa Birliği ortalamasına ise zaman zaman yaklaşsa da kalıcı bir yakınsama sağlayabilmiş değil.

Ekonomik göstergelerin yanı sıra sosyal ve demokratik göstergelerde de Türkiye'nin performansı dikkat çekici. OECD tarafından yayımlanan "Better Life Index" verilerine göre Türkiye, 2011'den bu yana endeksin son sıralarında yer alıyor. 2022 verilerine göre Türkiye, endekste sondan dördüncü sırada bulunuyor. İş-yaşam dengesi, gelir düzeyi, çevre kalitesi, toplumsal katılım, güvenlik ve yaşam memnuniyeti gibi göstergelerde Türkiye, OECD ortalamasının oldukça gerisinde. Ancak seçmen katılım oranı gibi bazı demokratik göstergelerde ortalamanın üzerine çıkabiliyor.

Göteborg Üniversitesi'ne bağlı V-Dem Enstitüsü'nün yayımladığı "Hukukun Üstünlüğü Endeksi"ne göre Türkiye, 2000'li yılların başında 0,8 puanla tarihinin en yüksek seviyesini görürken, son yıllarda bu değerde sert bir düşüş yaşandı. Enstitü, Türkiye'yi "seçimli otokrasi" olarak sınıflandırıyor.

UNDP'nin 2022 İnsani Gelişmişlik Endeksi'nde ise Türkiye, 45. sırada yer alarak "yüksek insani gelişmişlik" düzeyini korudu. Türkiye, 2000-2022 arasında bu endekste en hızlı ilerleme kaydeden ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.

Oxford Üniversitesi ve Gallup'un hazırladığı 2024 Dünya Mutluluk Endeksi'nde Türkiye 147 ülke arasında 94. sırada yer aldı. Türkiye, kişi başı gelir, yaşam beklentisi ve sosyal desteklerde iyileşme kaydederken, yolsuzluk algısı ve cömertlik gibi alanlarda düşük puan aldı.

Economist Intelligence Unit'in 2024 Küresel Demokrasi Endeksi'nde Türkiye, 167 ülke arasında 103. sırada yer alıyor. Türkiye bu endekste "hibrit rejim" kategorisinde sınıflanıyor ve 2006'daki 5,7 olan puanını 2024'te 4,26'ya kadar düşürdü.

Sonuç olarak, Türkiye ekonomik anlamda küresel sıralamalarda yerini korumaya çalışsa da, kişi başına gelir, yaşam kalitesi ve demokratikleşme gibi alanlarda daha fazla reform ve sürdürülebilir politikalar gerektiren bir tablo ile karşı karşıya. 21. yüzyılın ilk çeyreği tamamlanırken, Türkiye’nin önündeki en büyük sınav, bu verileri kalıcı ve yapısal ilerlemelere dönüştürmek olacak.