12 yıl önce hayata geçirilmeyen plana göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, 25 yıl süreli, 1 milyar TL sermayeli ve yedi üyeli bir veya birden fazla şirket kuracaktı. Ardından Karayolları Genel Müdürlüğü; otoyollar, onlarla birlikte bakım-işletme tesisleri, hizmet tesisleri, mal ve hizmet üretim birimleri üstündeki işletme haklarını bu şirket veya şirketlere devredecekti. Sonraki adımda da gelirleri şirketler toplayacak. Bakım ve onarım giderleri Karayolları’na ait olacaktı. Bakalım bu defaki plan nasıl işleyecek?
İşletmesi kamuda bulunan İstanbul’daki iki köprü ile en az sekiz otoyolun özelleştirilmesine ilişkin tartışma genişliyor.
Geçen yıl eylül ayında başlayan bu tartışma sırasında; İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi’nin (DMM) bir açıklama yaparak “satış” olmayacağını duyurduğunu hatırlatalım.
Aynı açıklamada; otoyol ve köprülerin hukuken satışının mümkün olmadığı, mülkiyetin devlette kaldığı, işletme ve bakım haklarının belirli bir süreyle özel sektöre devrinin söz konusu olabileceği ifadeleri yer almıştı.
* * *
Bu tartışma yeniden alevlenmişken belirtmek gerekiyor ki, köprü ve otoyolların “satılmayıp” işletme haklarının devredilmesi, bu işlemi daha doğrusu bu politikayı, kamuya yararlı bir hale getirmiyor.
İstanbul’un iki yakasını birleştiren iki köprüdeki işletme haklarının; 25’er, 30’ar ya da kanunun izin verdiği maksimum süre olan 49 yıllığına devredildiğini bir düşünsenize lütfen.
Bu kadar uzun süreli bir işletme hakkı devrinde, mülkiyetin devredilmeyeceği ile neden avunalım ki. Özel sektör tabii ki koşa koşa gelip talip olacak bu kadar uzun süreli bir işletme hakkı devrine.
Dünya ölçeğinde pek çok ülkede bunca olumsuz uygulama örneği varken, bütçe dengeleri hasar gören ülkeler vazgeçmeyi düşünmüşken üstelik.
Yapılan işlemin “finansal ve teknik danışmanlık hizmet alımı” olduğu belirtilen İletişim Başkanlığı DMM’nin, yukarıda söz ettiğim (12 Eylül 2025 tarihli) açıklamasında şöyle bir ifade de yer alıyordu:
* * *
“Bu süreçte dünya örnekleri incelenmekte, adil ve şeffaf ücretlendirme modelleri geliştirilmekte, devletin yatırım yükünü azaltacak alternatif finansman yöntemleri araştırılmakta ve kamu yararını en üst düzeyde koruyacak stratejiler oluşturulmaktadır.”
Bu ifadeden anlamamız gerekiyor ki, devletin vatandaş geçiş olarak belirlediği ücretlendirme devlete yetmiyor. Karayolları Genel Müdürlüğü, İstanbul’daki iki köprü ile on otoyolun “yatırım yükü”nden mustarip.
Kamu yararı için daha fazlası lazım.
Yavuz Sultan Selim (1. Boğaz Köprüsü) dışında bir çoğunun Turgut Özal döneminde yapıldığı bu otoyollar için Ernst and Young firmasından danışmanlık hizmeti alındığını Bloomberg News duyurdu. Hemen öncesinde de CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, bu planın ayrıntılarını sosyal medya hesabından zaten paylaşmış, 25 yıllığına özelleştirme için BTY Construction şirketine teknik fizibilite yaptırdığını duyurmuştu. Yavuzyılmaz, Bloomberg News haberinin, iktidar açısından rıza üretme amaçlı olduğunu savunuyor.
* * *
Ancak sosyal medyada vatandaşlardan gelen tepkilere bakılırsa, bu rızanın üretilmesi o kadar kolay olmayabilir. Çünkü işletme hakkı devri modeliyle özelleştirme yönteminin hayata geçirilmesi halinde, geçiş ücretlerinin kat kat pahalı hale geleceği ortada. Daha pahalı olmayacaksa, özel şirketler niye ilgilensin.
53 yaşındaki 1. Boğaz Köprüsü ile Özal döneminde yaptırılan 2. Boğaz Köprüsü için “yatırım maliyeti”nden bahsetmek inandırıcı değil. Dolayısıyla İletişim Başkanlığı DMM’nin “bu bir peşkeş olmayacak” demek yerine başka bir gerekçe bulması gerekiyor.
Öte yandan tartışma boyunca suskun kalan Ulaştırma Bakanlığı ise belli ki kendisini pek yetkili görmüyor. Kanun, bu konularda Özelleşirme İdaresi’ni yetkili kılmış olsa da 571 milyar TL yatırım bütçesi olan Ulaştırma Bakanlığı’nın açıklama yapması yerine olacaktır. Öyle ya madem otoyol ve köprülerin işletme hakkı devrinin kamu için yapıldığından bahsediliyor, her gün o otoyol ve köprüleri kullanan milyonlarca araç sahibinin nasıl bir fayda sağlayacağını bilmesi iyi olur.
Bu öyle, bütçe zamanlar genel kurul kürsüsüne çıkıp, “Yap İşlet Devret modeliyle yaptırmasaydık, öteki projeleri gerçekleştiremezdik” mantığına pek benzemiyor olsa gerek.
12 yıl önceki plan
Bugün Ernst &Young’dan alınacak danışmanlık hizmetine konu otoyol özelleştirmesi, AKP iktidarının ilk denemesi değil.
2013 yılında açılan ihalede; Koç-UEM-Ülker ortaklığının, 25 yıllık işletmesini 5.7 milyar dolara kazandığı köprü ve otoyol özelleştirmesi iptal edilmişti. Dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan o günlerde iptal kararını “Bu fiyatla verirsek, vatan haini
oluruz” diye açıklamıştı. Fakat hemen ertesi yıl TBMM’ye sunulan bir kanun teklifi ile bu plan, farklı bir biçimde yeniden gündeme gelmişti. 2014 yılında TBMM'de görüşülen torba kanuna eklenmek üzere hazırlanan bir kanun teklifinde
(dönemin Çorum Milletvekili Cahit Bağcı imzalı), otoyol köprü gelirlerini Karayolları’nın toplayacağına ilişkin ifade kanun metninden çıkarılıyordu.
Yedi şirket kurulacaktı
Hayata geçirilmeyen o plana göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, 25 yıl süreli, 1 milyar TL sermayeli ve yedi üyeli bir veya birden fazla şirket kuracaktı.
Ardından Karayolları Genel Müdürlüğü; otoyollar, onlarla birlikte bakım-işletme tesisleri, hizmet tesisleri, mal ve hizmet üretim birimleri üstündeki işletme haklarını bu şirket veya şirketlere devredecekti.
Sonraki adımda da gelirleri şirketler toplayacak. Bakım ve onarım giderleri Karayolları’na ait olacaktı.
Bakalım bu defaki plan nasıl işleyecek? Bu arada 15 yıldır AKP iktidarının gündeminde olan otoyol ve köprü özelleştirmesi için rapor hazırlasın diye danışmanlık şirketlerine ödenen kaynaklar da bütçeden çıkıyor biliyorsunuz değil mi?
Her koşulda bu işten yararı olmayacak tek kesim varsa o da vatandaşlar, sizin anlayacağız.
https://t24.com.tr/yazarlar/cigdem-toker/otoyol-isletme-devrindeki-kamu-yarari,53759
