Gülistan Sarayı’nda ağır hasar: Kültürel miras savaşın gölgesinde
İran’ın başkenti Tahran’da bulunan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan tarihi Gülistan Sarayı, ABD ve İsrail’in 28 Şubat - 1 Mart 2026 tarihlerinde gerçekleştirdiği hava saldırılarında ağır hasar aldı. Arg Meydanı çevresinde meydana gelen şiddetli patlamalar, saray kompleksinin birçok bölümünde yıkıma yol açtı.
Patlamaların Ardından Büyük Yıkım
Yerel medyada yayımlanan görüntüler, sarayın adeta moloz yığınına döndüğünü ortaya koydu. Müze olarak da kullanılan yapının pencereleri patladı, duvarları zarar gördü ve sarayın en ayırt edici özelliklerinden olan ayna ve cam işçilikleri büyük ölçüde tahrip oldu.
Yapılan ilk hasar tespit çalışmalarına göre;
- 1750’lerden kalma Mermer Taht Salonu’nda tavan süslemeleri çöktü, camlar kırıldı.
- Mimarbaşı Abul Hassan Esfahani imzası taşıyan Aynalı Salon’da cam işçilikleri parçalandı, tavan süslemeleri ağır hasar gördü.
- Sarayın genelinde kapı, pencere ve zemin döşemelerinde ciddi yapısal zararlar meydana geldi.
Uluslararası Hukuk ve Tepkiler
İranlı yetkililer, yaşananları uluslararası platformlara taşıyacaklarını açıkladı. İran Kültür ve İslami İrşad Bakanı Abbas Salihi, saldırıyı uluslararası hukuk ve kültürel mirasın korunmasına ilişkin yükümlülüklerin açık ihlali olarak nitelendirdi.
Salihi, UNESCO’ya resmi rapor sunulacağını ve acil olarak uzman heyet talep ettiklerini duyurdu. UNESCO ise yaptığı açıklamada, sarayın tampon bölge olan Arg Meydanı’ndaki saldırı nedeniyle zarar gördüğünü doğruladı ve bölgedeki kültürel miras alanları için duyduğu endişeyi dile getirdi.
Kültürel varlıklar; 1954 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 1972 Dünya Mirası Sözleşmesi başta olmak üzere uluslararası hukuk kapsamında korunuyor.
“Bu Eserler Benim Çocuğum Gibiydi”
Tahran Belediye Meclisi Turizm Komitesi Başkanı Ahmad Alavi, patlamanın şiddetinin saray yerleşkesindeki asfaltı dahi yerinden kaldırdığını belirtti.
Gülistan Sarayı Müdürü Aferin İmami ise yaşadığı üzüntüyü şu sözlerle dile getirdi:
“Bu saraydaki objeler benim çocuğum gibi… Eşsiz tavanlar ve süslemeler harap oldu. Oysa Aynalı Salon’da tadilatı daha bir hafta önce tamamlamıştık.”
Eserler Önceden Tahliye Edilmişti
Saraydaki hassas avizeler ve süsleme unsurlarının bir kısmı saldırı öncesinde koruyucu malzemelerle sarılmış, birçok eser ise güvenli depolara taşınmıştı. Sedaye Miras Haber Ajansı, 5 Ocak itibarıyla Tahran’daki müzelerde bulunan eserlerin ülke genelindeki güvenli tesislere tahliye edildiğini duyurdu.
Benzer önlemlerin Persepolis dahil olmak üzere ülke genelindeki diğer müzelerde de alındığı bildirildi.
Çatışmalar Kültürel Alanları da Vurdu
Saldırılarda yalnızca Gülistan Sarayı değil, Tahran Kapalıçarşısı ve Arg Camii gibi diğer tarihi yapılar da zarar gördü. Bölgedeki çatışmaların yayılması, kültürel mirasın korunmasını daha da zorlaştırıyor.
ABD ve İsrail’in saldırıları sırasında İran lideri Ali Hamaney dahil çok sayıda üst düzey yetkili hayatını kaybederken, İran Kızılayı toplam can kaybının 787’ye ulaştığını açıkladı. İran ise Katar, BAE ve Bahreyn’deki hedeflere saldırılarla karşılık verdi.
Kültürel Miras Savaşın Ortasında
Birleşmiş Milletler ve UNESCO başta olmak üzere uluslararası kuruluşlar, hem saldırıları hem de misillemeleri kınayarak kültürel mirasın korunması çağrısında bulundu.
Binlerce yıllık geçmişe sahip İran, 800’den fazla müze ve 29 UNESCO Dünya Mirası alanına ev sahipliği yapıyor. Gülistan Sarayı ise kökleri Safevi dönemine uzanan, Kaçarlar döneminde genişletilen ve Fars sanatı ile Avrupa etkilerini bir araya getiren eşsiz bir yapı olarak öne çıkıyor.
Bugün yaşanan yıkım, yalnızca İran’ın değil, insanlığın ortak mirasının zarar gördüğünü bir kez daha gözler önüne seriyor.
Murat TÜZEL
CHP İstanbul İl Başkanlığı Turizmden Sorumlu Komisyon Başkanı
Şişli Kent Konseyi Turizm Komisyon Başkanı
Yüzüncüyıl Gazeteciler Derneği Turizm Kurulu Başkanı
Dünya Seyahat Gazetecileri ve Yazarları Federasyonu Üyesi
