Karadeniz’in kuzeydoğu kıyısında yer alan Soçi Rusya’nın tatil başkenti olup Krasnodar bölgesinde bulunmaktadır. Tatilini ülke içerisinde geçirmek isteyen Rus turistlerin uğrak tatil yöresi olarak bilinen Soçi, 2014 yılında düzenlenen Kış Olimpiyatları’yla dünyadaki tanınırlığını artırmıştır. Rusya’nın kalabalık nüfusu ve olimpiyat oyunlarının tanıtıcı etkisiyle her yıl 100 binden fazla turist Soçi’yi ziyaret etmektedir.
Soçi, Karadeniz Tahıl Girişimi’nin tekrardan başlatılması kapsamında Rusya ve Türkiye Cumhurbaşkanlarını dün misafir etti. 2022 yılının Ekim ayından bu yana Putin ve Erdoğan'ın ilk yüz yüze görüşmesi olması ve konunun tüm ülkeleri dolaylı açıdan ilgilendirmesi sebebiyle dünya medyası tarafından özel ilgi gösterilmiştir.
Bilindiği üzere, Ukrayna’da süren savaşın dünyada bir gıda krizine sebep olmaması için Birleşmiş Milletler (BM) ve Türkiye’nin destekleriyle 22 Temmuz 2022 tarihinde bir tahıl anlaşması imzalanmıştır. Rusya tarafı taleplerinin karşılanmadığını öne sürerek 17 Temmuz 2023 tarihinde tek taraflı olarak anlaşmadan geri çekilmiştir.
Tahıl anlaşmasının yürürlükte olduğu bir sene boyunca yaklaşık 33 milyon ton Ukrayna tahılı dünyanın farklı coğrafyalarına nakledilmiştir. İstanbul Ticaret Odası’nın verdiği bilgiler çerçevesinde bu süre zarfında 13 tür tahıl taşınmıştır. Tahıl çeşitleri; arpa, buğday, soya, ayçiçeği küspesi, buğday kepeği, bezelye, ayçiçeği çekirdeği, şeker pancarı, ayçiçek yağı, kanola tohumu, mısır, soya yağı ve işlenmiş karışık gıdadır. Taşınan toplam tahılın %40’ı Avrupa’ya, %30’u Asya’ya, %13’ü Türkiye’ye, %12’si Afrika’ya ve %5’i Ortadoğu’ya sevk edilmiştir.
Anlaşmanın son aylarında yeni gemilerin taşımacılık yapmasının engellenmesi, gemi teftişlerinin ağır bir şekilde yapılması nakledilen tahıl miktarını aylık 250 bin tona kadar düşürmüştü. Bu durum, ihracat maliyetlerini artırmış ve yeni ticaret yollarının denenmesi fikrini ortaya çıkarmıştır.
Kremlin yönetimi taleplerinin karşılanması durumunda Karadeniz limanları üzerinden Ukrayna tahılının ihraç edilmesine her zaman hazır olduklarının altını çizmektedir. Rusya’nın tahıl ihracatı için taleplerine bakacak olursak; gıda ve gübre ihracatı yapan firmaların üzerindeki baskının kaldırılması, Rus bankalarının ve finans kurumlarının uluslararası bankacılık sistemi SWIFT’e geri dönmesi, Rusya’nın tarım araçları ve gereçleri ithalatına engel çıkarılmaması, Rus gemilerinin sigorta konusuna çözüm bulunması şeklinde sıralanabilir.
Türkiye’nin arabuluculuğu ile tekrardan başlatılan tahıl koridoru müzakereleri tamamen insancıl sebeplerle ortaya koyulmuştur. Ukrayna ve bölgede barış atmosferinin egemen kılınarak, dünyada gıda krizinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Rusya’nın taleplerinin Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği tarafından tam olarak karşılanmamasına rağmen, Türkiye mevcut siyasi koşullarda optimal çözümler üretmeye devam etmektedir. Bu projelerden biri de Rusya’dan Türkiye'ye indirimli fiyatla tahıl gönderilmesi ve daha sonra bu tahılın Türkiye'de işlenerek ihtiyaç sahibi ülkelere ulaştırılmasıdır.
NATO üyesi, Avrupa Birliği’ne aday ülke statüsünde olan ülkemiz Türkiye’nin Rusya ile olan ilişkileri gün geçtikte daha iyi konuma gelmektedir. Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın açıklamasına göre ikili ticaret hacmi geçen sene yaklaşık 69 milyar dolara ulaşmış olup hedeflenen 100 milyar dolar seviyesine erişilmesi için çalışmalar yürütülmektedir. Bu açıklamalara ek olarak, Cumhurbaşkanı Erdoğan turizmde Rus turist sayısının artacağına dair beklentilerini paylaşarak 2022 yılında 5 milyon 230 bin Rus vatandaşının ülkemizi ziyaret ettiğini belirtmiştir.
Gelişen Türkiye ve Rusya ilişkileri hiçbir şekilde Türkiye’nin NATO, Avrupa ve Ukrayna ilişkilerine engel teşkil etmemektedir. Aksine BM ve AB’nin Rusya ile diplomatik ilişkilerini minimum seviyeye indirdiği bir süreçte, Kremlin’in Türkiye tarafından diplomasi masasına çekilmesinin dünya siyaseti için anahtar rolü vardır. Türkiye’nin amacı dünyada barışı ve refahı hâkim kılmak olup bu amaç doğrultusunda ülkemiz tüm diplomatik enstrümanları kullanmaktadır.
Dünya’da farklı görüşlü devletler arasında arabuluculuk faaliyetleri yürüten devlet sayısı çok enderdir. Bölgede ve dünyada barış atmosferinin kalıcı olmasında, global ekonominin büyütülmesinde Türkiye’nin girişimleri takdire değerdir. Tahıl koridoru kapsamında başlatılan yapıcı arabuluculuk girişimlerinin Ukrayna ve Rusya arasındaki kalıcı barışa giden yolda önemli yansımaları olacağını tahmin etmek mümkündür.
